भारतमा नेपाली कामदार बिस्तारै बेरोजगार हुँदै

प्रल्हाद गिरी
नयाँ दिल्ली (भारत)

नेपाली कामदारहरु यतिखेर भारतको नयां दिल्लीमा बेरोजगार प्रशस्तै भेटिन्छन् । केही महिना अघिमात्र पिउन, ढोके र विभिन्न घरेलु कामदारहरुमा नेपालीहरुको उल्लेखनीय सहभागिता भएकोमा अहिले त्यो स्वात्तै घटेर गएको छ । केही दिन यता दिल्लीमा भइरहेको श्रृंखलाबद्ध आपराधिक क्रियाकलापमा नेपाली कामदारहरुको संलग्नता भएको देखिएपछि दिल्ली पुलिसले दिल्लीवासीलाई नेपाली कामदार नराख्न सख्त सुझाव दिएको छ । आपराधिक क्रियाकलापमा संलिप्त व्यक्तिलाई प्रहरीले खोजतलाशका क्रममा पूरै विवरण माग्ने भएकोले नेपालीहरुको विवरणका लागि भारतीय प्रहरी नेपाल जानुपर्ने बाध्यता र यसमा समय र श्रम त्यत्तिकै खर्चिनुपर्ने कारणले नेपालीको संलग्नता भएका अपराधिक घटनामा प्रहरीको उति चासो छैन । ''यो कानूनी राज्यको उपहास हो' वसन्त विहार निवासी सुनिल कुमारले भने । घटनामा संलग्न व्यक्तिलाई नेपाली या विदेशी भनेर पन्छिन नमिल्नेको उनको तर्क छ । बढ्दो घटनामा नेपालीलाई संलग्न देखिएपछि प्रहरीका सुझावमा यहांका भारतीयहरुले नेपालीहरुलाई कामबाट निकाल्नका साथै नयां काममा केवल भारतीयहरुलाई मात्र राख्न थालेका छन् ।

नयां दर्ता बन्द
कामदार नियुक्त गर्दै आएका विभिन्न प्लेसमेन्ट एजेन्सीहरुका अनुसार नेपाली कामदारहरुलाई प्रहरीका लागि आवश्यक हुने पहिचानमा निकै समस्या हुन्छ । अधिकांश प्रहरीहरु नेपाली भनेर जांच बेवास्ता गर्छन् । पहिले पहिले नेपालीहरुका लागि भारतीयहरुका लागि यति विश्वसनीय हुन्थ्यो कि तिनलाई परिचय पत्रको आवश्यक नै पर्दैनथ्यो । हरेक साल २० देखि २५ नेपाली कामदार राख्ने नोएडास्थित एक प्लेसमेन्ट एजेन्सीले यस पालि भने एकजना पनि नेपालीको माग नआएको बताउंछ । त्यस्तै गरी लाजपत नगरका एक अन्य कन्सलटेन्सीका अनुसार नेपालीहरुको माग बिलकुलै नभएकोले नेपाली कामदारका लागि दर्ता बन्द गरेका छन् ।

बेरोजगारीको भयावह स्थिति
देशमा माओवादी सशस्त्र दन्ददेखि यता नेपालीहरुको भारतमा ओइरो स्वाभाविक रुपमा बढेको थियो । यस अनुसार भारतीय शहरहरुमा नेपालीहरुलाई काम पाउन कुनै गाह्रो थिएन । तर, परिवर्तित समयमा आतंकवाद तथा अन्य आपराधिक कारणले भारतीयहरुले नेपालीहरुलाई कम रुचाएको कारण भारतमा नेपालीहरुको बेरोजगारी बढ्दो छ । तनहूं दुलेगौंडाका रमेश अधिकारी केही दिन अघिमात्र दिल्लीको पहाडगंज आएका थिए । उनले भने पन्ध्र दिन भयो आएको तर कुनै पनि काम पाइएको छैन । शायद नेपालीहरुप्रति भारतीयहरुको घृणा बढेर होला । यसको ठाडो असरमा नेपालबाट आउने सुरक्षा गार्डमा कार्यरत नेपालीहरुलाई पनि परेको छ । केही दिन नेपालमा भएको पशुपतिनाथ मन्दिरमा भारतीय पूजारी हटाउने प्रकरणले पनि कतिपय भारतीयहरुको नेपालप्रतिको मन अमिलो भएको छ । उनीहरु झट्टै नेपाली रुचाइहाल्न चाहंदैनन, जवाहरलाल नेहरुका प्राध्यापक पुष्पेश पंतले भने । नेपालमा भारत विरोधी गतिविधि कायम रहे तथा नेपालस्थित भारतीयहरुलाई न्यायोचित व्यवहार भएन भने त्यसको असर यहां कार्यरत बीस लाख भन्दा बढी नेपालीहरुलाई पर्नसक्छ । पन्तले चेतावनीका शैलीमा भने ।

विश्वव्यापी असर
विश्व परिवेशमा आइरहेको महामन्दीबाट एकातिर विकसित देशहरुले पनि कामदार कटौती गरिरहेका अवस्था अहिलेको छ भने अर्कोतिर औद्योगिक स्तरमा भारतले ठूलो फड्का मारिरहेको बेला स्वयं भारतीयहरु पनि बेरोजगारहरु भइरहेको अर्थमा नेपालीहरुलाई जानाजानी बेरोजगार भने गर्न नचाहेको भारतीय व्यापारीहरुको भनाई छ । केहीले त नेपाल र भारतको संस्कृति र भाषा आफ्नै जस्तै भएकोले नेपालीहरुलाई भारतीय जत्तिकै माया गर्ने गरेको बताएका छन् । उनीहरुले नेपालीहरुले अपराधिक क्रियाकलापमा भाग लिएकोमा दुःख व्यक्त गर्दै भारतमा रहेको नेपाली समाज र नेपाल सरकारले पनि यसमा ध्यान दिनुपर्ने कुरा बताउंछन् ।